Bilim Psikoloji

Beyin Görüntüleme Ruhsal Hastalığa Yönelik Damgalama ile Mücadelede Nasıl Kullanılır?

Yazar | Editör
Gelişen görüntüleme teknolojileri ruh sağlığı bozuklukları üzerine ışık tutuyor

Ulusal Ruhsal Hastalıklar Birliğine göre, ABD yetişkin nüfusunun %18’inden fazlası, yaklaşık 42 milyon insan, ruh hastalıklarından muzdariptir.

Örneğin 2004 araştırmasında Texas’ta Tarrant County sakinlerinin %40’ından fazlası majör depresyonun motivasyon eksikliği ve isteksizlikten kaynaklandığını düşünmekte ve bu kişilerin yarısından fazlası şizofreninin, kişinin nasıl yetiştirildiğinin bir sonucu olduğunu düşünmektedir.

Sosyal damgalanma yüzünden ruhsal hastalığı olan insanlar genellikle tedaviden kaçınmaktadırlar. Çünkü ruhsal hastalığı olanlar, insanların tedavi aldıklarında kendilerini yargılayacaklarını düşündükleri için genellikle tedaviden kaçınırlar.

Bu durum küçük değişikliklerle tedavi edilebilecek rahatsızlıklarda dahi görülmektedir. İlginçtir ki, depresyon hastalarının yarısından da azı tedaviye yönelirler. Tedaviden kaçınmanın ise birtakım sonuçları vardır: ciddi bir Ruhsal hastalığı olan Amerikalı yetişkinlerin genellikle diğer yetişkinlere nazaran 25 yıl daha az yaşadığı (ruhsal hastalıklara bağlı oluşan tıbbi problemlerin tedavi edilmemesinden kaynaklı) ve ayrıca Amerika’da intihar eden çocukların %90’ından fazlasının çeşitli ruhsal hastalığı olan çocuklar olduğu görülmüştür.

Ruhsal hastalıklarla ilgili sosyal damgalanmanın değişmesi gerekmektedir ve teknoloji buna yardımcı olabilir. Hasta beyinde oluşan fiziksel ve kimyasal değişimi ölçmek için MR (Magnetic Resonance Imaging) gibi beyin görüntüleme teknolojileri kullanılabilir.

Uzmanlar ruhsal hastalıkların gerçek hastalıklar olduğunu, belirtilerinin yalnızca duygu ve davranışlardaki değişimlerde olmayıp fiziksel belirtileri olduğunu bu teknolojiyi kullanarak gösterdiler.

Ruh Sağlığı ve Fiziksel Sağlık

Elbette  ruhsal hastalıklar ile fiziksel hastalıklar arasında farklılıklar bulunmaktadır ve bu farklılıklar da söz konusu damgalamaların oluşmasını tetikler. Ayrıca bazı insanlar ruhsal hastalıkların sadece bir uydurmadan ibaret olduğunu iddia ederler. Örneğin diyabet hastalığına bakıldığında bir uzman, hastalığın olup olmadığını kan testi ile somut olarak tespit edebilir. Fakat ruhsal hastalıkların şiddet ve belirtileri değişken olduğundan bu hastalıklarda durum çok daha karmaşıktır. Bazı hastalıklar doğrudan vücuttaki fiziksel ve kimyasal değişiklerle ilişkili olurken, bazılarının fiziksel ilişkisi daha az olup davranışsal konularda daha fazla doğrudan etkiler.

Ancak, belli ruh hastalıkları aslında doğrudan fiziksel sorunlar ya da semptomlarla bağlantılıdır. Örneğin, bir Alzaymır hastasının beynindeki doku ve sinir hücreleri bozularak yavaş yavaş ölmeye başlar. Yıllar geçtikçe serebral korteks büyük ölçüde küçülür. Bir çalışma, Alzaymır hastasında belirtiler görülmeye başlamadan 10 yıl önce bile beynin küçülmeye başlayabildiğinin görüntülenebilmesiyle, ruhsal hastalıkların teşhisinde beyin görüntülemenin önemini ortaya koymaktadır. Ayrıca bazı araştırmacılar ve uzmanlar bipolar bozuklukların doğrudan metabolik anormalliklerle ilgili olabileceğini düşünmektedirler. Kişilik bozuklukları ya da anksiyete temelli bazı ruhsal hastalıklar çoğunlukla davranışsal sorunlarla ilişkili iken, fiziksel etki ve belirtilerle ilişkili olan çok sayıda ruhsal hastalıklar da mevcuttur. Ruhsal hastalıkların gerçek hastalık olarak görülmesi bu teknoloji ile kanıtlanmaktadır.

Beyin Görüntüleme

Oluşma potansiyeli olan ruhsal hastalıkların teşhisinde sadece MR ve diğer beyin görüntüleme teknolojileri kullanılmamalıdır. MR, Alzaymır gibi kendine özgün kritik bir hastalığın teşhisinde kullanılabilir, fakat ruhsal hastalıklar genellikle bir dizi belirti gösterir ve bu hastalıklara zamanla değişkenlik gösteren birkaç teşhis konabilir. Bu sebeple hastalığı yalnızca bir  kaynağa güvenerek teşhis etmek yanıltıcı olabilir. MR kesin bir teşhis ve görüntüleme aracı olarak görülmemeli ancak ruhsal hastalıklar ile damgalamaya karşı mücadelede kritik bir araç olarak görülmelidir. Bir MR taraması örneğin, belirli bir ruhsal hastalığı olan kişide oluşan belirgin fiziksel değişimleri etkili bir şekilde belgeleyebilir Aslında ruhsal hastalığının doğru bir şekilde tanımlanabilmesi, vücuttaki değişikliklerin somut ve doğrudan olması ile ilgilidir.

Uzmanlar beyin görüntüleme sayesinde bilimsel kanıtları ruhsal hastalıklar ile ilgili damgalamaya karşı mücadelede kullanabilirler.

Yine bu teknoloji sayesinde, uzmanlar bu hastalıkların tamamen gerçek ve ciddi olduklarını ve yalnızca “pozitif düşünme” gibi çabalarla çözülemeyeceğinin altını çizmektedirler.

Yazar:Barry Southers

Çeviri: İpek ARI

Kaynak: Psychology Today

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yap